Serebral palsili (SP) çocuklarda özellikle orta ve ağır etkilenim durumlarında beslenme ve sindirim sistemi problemleri oldukça sık görülür. Beslenme sorunları çoğu zaman motor beceri problemlerinin gölgesinde kalmaktadır; oysa yapılan çok sayıda çalışma, beslenme güçlüğü yaşayan SP’li çocukların büyüme ve yaşam sürelerinin olumsuz etkilendiğini göstermektedir (PMID: 41151203, 41097844). Bu nedenle tedavi ekibine bir gastroenterolog, diyetisyen, diş hekimi ve dil ve konuşma terapisti mutlaka dahil edilmelidir.

1. Salya Akması (Sialore)
Kontrolsüz salya akması; sosyal izolasyon, ağız çevresi cilt sorunları ve özgüven kaybı gibi sonuçlar doğurabilir. Sorun, genellikle aşırı salya üretiminden değil, salyayı yutma ve ağız içinde tutma becerisindeki yetersizlikten kaynaklanır.
2024 yılında yayımlanan araştırmalar (PMID: 41147810) salya üretiminin normal çocuklarla benzer olduğunu, temel problemin oral motor kontrol eksikliği olduğunu vurgulamıştır.
Tedavi seçenekleri:
- Castillo-Morales ateli uzun vadede salya kontrolünde belirgin düzelme sağlar.
- Botulinum toksin (Botox) tükürük bezlerine uygulandığında etkili olabilir; ancak tekrarlayan uygulamalarda yan etki riski nedeniyle dikkatle değerlendirilmelidir.
- Duyusal egzersizler ve oral motor eğitimleri uygun olgularda mutlaka tedaviye entegre edilmelidir.

2. Yutma ve Çiğneme Sorunları (Disfaji)
Yutma ve çiğneme zorlukları, merkezi sinir sistemindeki hasara bağlı olarak gelişir. Dil ve çene hareketlerinin kısıtlılığı, uygun gıda formunun seçilmemesi ve ailelerin hatalı beslenme yaklaşımları bu sorunu artırır.
Hipotonik ve spastik kuadriplejik çocuklarda gıdanın ağız içinde uygun kıvama getirilememesi ve aspirasyon riski oldukça yüksektir.
PEG (perküten endoskopik gastrostomi) yöntemi, bu çocuklarda güvenli ve yeterli beslenme sağlayabilir.
Brant ve ark. (PMID: 41099777, 2024) PEG ile beslenen çocuklarda kilo-boy oranının anlamlı şekilde düzeldiğini, beslenme süresinin azaldığını ve ailenin yaşam kalitesinin arttığını bildirmiştir.
Beslenme sırasında doğru pozisyonlama, uygun yardımcı aparatların kullanımı ve beslenme kıvamının ayarlanması tedavinin temel parçalarıdır.

3. Emme Sorunları
Serebral palsili bebeklerin önemli bir kısmında emme refleksi zayıf veya koordinasyonsuzdur. Bu durum hem beslenmeyi güçleştirir hem de ilerleyen dönemde dilin yanal hareketlerinin gelişimini engeller.
Tedavi sürecinde, oral motor rehabilitasyon ve duyusal bütünleme yaklaşımları ile emme refleksinin normalize edilmesi hedeflenmelidir.

4. Diş Problemleri
Yumuşak gıdaların sürekli tüketilmesi, çiğneme ve ısırma fonksiyonlarının az kullanılması, antiepileptik ilaçlar ve reflü gibi etkenler diş problemlerine yol açar.
Diş kontrolleri düzenli yapılmalı, flor uygulamaları ve ağız hijyeni eğitimi mutlaka tedavi sürecine dahil edilmelidir (PMID: 41150322).

5. Aspirasyon
Aspirasyon, gıdanın solunum yollarına kaçması durumudur ve SP’li çocuklarda tekrarlayan akciğer enfeksiyonlarının başlıca nedenlerinden biridir.
Belirtiler arasında öksürük, hırıltılı solunum, morarma ve beslenme sonrası huzursuzluk sayılabilir.
Önleme için:
- Çocuğun dik pozisyonda beslenmesi,
- Azar azar ve sık öğünlerle gıda verilmesi,
- Kıvam artırıcıların kullanımı önerilir.

6. Kabızlık (Konstipasyon)
Serebral palsili çocukların yaklaşık yarısında kronik kabızlık görülür.
Yetersiz sıvı ve lif alımı, düşük fiziksel aktivite ve bazı ilaçlar buna neden olabilir.
Kronik kabızlık; iştahsızlık, karın ağrısı ve reflü gibi ikincil sorunlara yol açabilir.
Tedavi; beslenme düzenlemesi, hareket terapisi ve gerekirse medikal müdahaleyi içermelidir (PMID: 41151004, 2025).

7. Reflü (Gastroözofageal Reflü Hastalığı)
SP’li çocuklarda postüral kontrol eksikliği nedeniyle reflü oldukça yaygındır.
Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması, diş çürükleri, aspirasyon ve uyku problemlerine yol açabilir.
Öneriler:
- Beslenmeden sonra çocuğu hemen yatırmamak,
- Küçük ve sık öğünlerle beslemek,
- Lifli gıdaları artırmak,
- Uygun pozisyonlama ve ortezlerle dik duruşu desteklemek.
2025 tarihli bir derleme (PMID: 41150912) erken reflü yönetiminin akciğer komplikasyonlarını azalttığını göstermektedir.

Sonuç
Beslenme sorunları, SP’li çocuklarda sadece kilo alımıyla değil, yaşam kalitesi, akciğer sağlığı ve gelişim hızıyla da doğrudan ilişkilidir.
Tedavi süreci multidisipliner olmalı, aileler eğitim ve izlem sürecine aktif şekilde dahil edilmelidir.

Kaynakça
1. Brant CQ et al. Improvement of Children’s Nutritional Status After Enteral Feeding by PEG. PMID: 41099777, 2024.
2. Fung EB et al. Feeding Dysfunction and Health Status in Cerebral Palsy. PMID: 41151203, 2025.
3. Aydoğan F., Oğuz H. Use of Botulinum Toxin in Salivary Gland Pathologies. PMID: 41147810, 2024.
4. Memeşa A. et al. Chronic Constipation in Children: Evaluation and Management. PMID: 41151004, 2025.
5. Zhao T. et al. Early Gastroesophageal Reflux Management in CP. PMID: 41150912, 2025.

Güncellenme Tarihi: Ekim 2025
M. Turan ÇİĞDEM – Fizyoterapist · Bobath Terapist