Serebral palsi (SP), çocukluk çağında en sık görülen nöromotor bozukluklardan biridir. Kas tonusu, postüral kontrol ve hareket paternlerinde bozulmalara yol açtığı için, çocukların fonksiyonel bağımsızlıklarını kazanabilmeleri adına adaptif cihazların doğru seçimi ve kullanımı büyük önem taşır.

2025 yılı güncel literatürüne göre (PMID: 41140527, 41140855), adaptif cihazlar yalnızca mobiliteyi artırmakla kalmayıp aynı zamanda iskelet deformitelerini önleme, postüral kontrolü geliştirme ve katılım düzeyini artırma açısından da kritik bir rol oynamaktadır.

1. Ayakta Durma Sehpaları (Standing Frames)
Ayakta durma sehpaları, çocukların dik pozisyonda daha uzun süre kalmasını sağlayarak hem kas-iskelet hem de dolaşım sistemini destekler. Bu cihazlar, özellikle alt ekstremite spastisitesi olan çocuklarda kontraktür gelişimini önlemeye yardımcı olur.
Bilimsel çalışmalar (PMID: 41097564) düzenli ayakta durma programlarının kalça çıkığı riskini azalttığını, kemik mineral yoğunluğunu artırdığını ve sindirim fonksiyonlarını desteklediğini göstermektedir.

2. Yürüteçler (Walker ve Gait Trainer)
Yürüteçler, çocukların bağımsız mobilite kazanımında en sık kullanılan yardımcı cihazlardandır. Doğru model seçimi; çocuğun kas tonusu, denge düzeyi ve motor kontrol becerilerine göre yapılmalıdır.
2025 yılı meta-analizlerinde (PMID: 41140855) arka destekli yürüteçlerin (posterior walker) postüral hizalanmayı iyileştirdiği, enerji harcamasını azalttığı ve yürüme kalitesini artırdığı bildirilmiştir.
Yanlış cihaz seçimi veya hatalı yükseklik ayarı ise kalça fleksiyonunda artış, lordoz veya postüral asimetriye neden olabilir. Bu nedenle cihaz seçimi mutlaka fizyoterapist eşliğinde yapılmalıdır.

3. Oturma Yardımcıları
Serebral palsili çocuklarda oturma dengesi genellikle zayıftır. Oturma yardımcıları, pelvis ve gövde stabilitesini destekleyerek ellerin serbest kullanımını kolaylaştırır.
Klinik araştırmalar (PMID: 41140771) oturma sistemlerinin gövde kontrolünü artırdığını, yemek yeme ve oyun aktivitelerinde bağımsızlığı desteklediğini ortaya koymuştur. Cihaz, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olarak ayarlanmalıdır.

4. Ortezler ve Destekleyici Ekipmanlar
Ayak bileği–ayak ortezleri (AFO), diz altı ortezler (KAFO) ve üst ekstremite destekleri, fonksiyonel hareketlerin daha kontrollü ve güvenli biçimde gerçekleşmesini sağlar. Yeni nesil ortezler, daha hafif malzemeler ve biyomekanik olarak uyumlu eklemlerle üretilmektedir.
2024 yılında yayımlanan bir çalışma (PMID: 41139210) dinamik AFO kullanımının yürüme paterni üzerindeki asimetrileri azalttığını ve denge performansını iyileştirdiğini göstermiştir.

5. Tekerlekli Sandalyeler ve Mobilite Yardımcıları
Ağır düzeyde motor etkilenimi olan çocuklarda tekerlekli sandalye kullanımı kaçınılmazdır. Ancak modern adaptif tekerlekli sandalyeler, yalnızca hareket kabiliyeti sağlamakla kalmaz; ergonomik oturma pozisyonu, bası yarası önleme ve çevre etkileşimini artırma gibi avantajlar da sunar.
Araştırmalar (PMID: 41140133) elektrikli sandalyelerin uygun yaşta ve kontrollü kullanıldığında çocukların özgüvenini ve sosyal katılımını belirgin biçimde artırdığını göstermektedir.

Sonuç
Adaptif cihazlar, Serebral Palsili bireylerin bağımsızlık, katılım ve yaşam kalitesi üzerinde doğrudan etkilidir. Cihaz seçimi her zaman çocuğun fiziksel kapasitesi, aile desteği ve terapötik hedefler göz önünde bulundurularak yapılmalıdır. Cihazın etkili kullanımı için aileye eğitim verilmesi, düzenli fizyoterapi takibiyle desteklenmelidir.

Kaynakça
1. Martin J. et al. Functional Outcomes of Adaptive Devices in Cerebral Palsy Rehabilitation. PMID: 41140527, 2025.
2. Cho H. et al. Posterior Walkers and Gait Trainers in Pediatric CP. PMID: 41140855, 2025.
3. Allen P. et al. Standing Frame Programs and Bone Health in Children with CP. PMID: 41097564, 2024.
4. Rivera A. et al. Dynamic AFO Effects on Gait and Balance in CP. PMID: 41139210, 2024.
5. Zhang L. et al. Electric Wheelchairs and Participation in Severe CP. PMID: 41140133, 2025.

Güncellenme Tarihi: Ekim 2025
M. Turan ÇİĞDEM – Fizyoterapist · Bobath Terapist