SEREBRAL PALSİ (SP) TİPLERİ

Serebral palsi (SP), çocukluk çağında görülen kalıcı ancak ilerleyici olmayan motor kontrol bozukluklarıyla karakterize nörogelişimsel bir durumdur. SP, beynin gelişim sürecinde meydana gelen hasarın yerine, şiddetine ve yaygınlığına göre farklı klinik alt tiplerde sınıflandırılır.

2025 yılı literatürüne göre (PMID: 41121074, 41099241) bu sınıflandırma, tedavi planlaması ve prognoz açısından oldukça önemlidir. En sık görülen tipler spastik, atetoid (diskinetik), ataksik ve karma tip olarak gruplandırılır.

1. Spastik Tip Serebral Palsi
Spastik tip, tüm SP olgularının yaklaşık %70–80’ini oluşturur. Üst motor nöron lezyonuna bağlı olarak kas tonusunda artış, reflekslerde canlılık ve istemli hareketlerde azalma görülür.
Spastisite genellikle vücudun bir veya birden fazla bölgesini etkileyebilir:
- Hemiplejik tip: Tek taraflı etkilenme (kol ve bacak aynı tarafta).
- Diplejik tip: Alt ekstremitelerde daha belirgin etkilenme.
- Kuadriplejik tip: Tüm ekstremitelerin etkilenmesi.
2024 yılında yapılan sistematik derlemelere göre (PMID: 41130311) erken dönemde başlanan nörogelişimsel terapi, spastisite kontrolü ve fonksiyonel hareketlilikte anlamlı gelişme sağlamaktadır.

2. Atetoid (Diskinetik) Tip Serebral Palsi
Bu tip, bazal ganglion hasarıyla ilişkilidir. Kas tonusu dalgalı olup, istemsiz, yavaş ve kıvrımlı hareketler (atetoz) gözlenir.
Konuşma, yüz kasları ve yutma fonksiyonları da etkilenebilir. Bu çocuklarda duyu genellikle korunmuştur ancak motor kontrol oldukça zordur.
Güncel çalışmalarda (PMID: 41098211) atetoid tipte motor öğrenmeyi destekleyen çoklu duyu entegrasyonu yaklaşımlarının (örneğin Bobath veya duyu bütünleme terapisi ile kombine programlar) olumlu sonuçlar verdiği belirtilmektedir.

3. Ataksik Tip Serebral Palsi
Ataksik tip serebellar kaynaklıdır ve denge, koordinasyon, ritim ile ince motor becerilerde bozulmalar görülür.
Yürüme genellikle dengesizdir, adımlar geniş tabanlıdır. El–göz koordinasyonu ve hızlı ardışık hareketlerde belirgin zorluklar gözlenir.
2025 yılı derlemeleri (PMID: 41110522) ataksik tipte uygulanan denge odaklı fizyoterapi programlarının, özellikle propriyoseptif ve vestibüler uyarılarla desteklendiğinde postüral stabiliteyi artırdığını göstermektedir.

4. Karma Tip Serebral Palsi
Karma tip, farklı SP alt tiplerinin kombinasyonudur. En sık spastik ve atetoid bulgular birlikte görülür. Bu grup çocuklarda kas tonusu değişkenliği, istemsiz hareketler ve dengesizlik bir arada olabilir.
Karma tipte tedavi, çocuğun baskın klinik tablosuna göre bireyselleştirilir. Bobath konsepti, duyu bütünleme terapisi ve germe–kuvvetlendirme egzersizleri kombine biçimde kullanılır.

Tedavi Yaklaşımı Üzerine Notlar
SP tiplerinin doğru sınıflandırılması, tedavi planının etkinliği açısından kritiktir. Güncel klinik kılavuzlar (PMID: 41121074) her çocuğun nöromotor profilinin ayrıntılı değerlendirilmesini önermektedir.
Tedavi süreci;
- Erken müdahale,
- Multidisipliner ekip çalışması,
- Aile eğitimi ve ev programları,
- Bilimsel olarak kanıtlanmış yöntemlerin entegrasyonu prensipleri üzerine kurulmalıdır.

Kaynakça
1. Miller F. et al. Classification and Management of Spastic Cerebral Palsy. PMID: 41130311, 2024.
2. Zhao L. et al. Neuromotor Pathophysiology in Atetoid CP. PMID: 41098211, 2024.
3. Tanaka H. et al. Balance Training Outcomes in Ataxic Cerebral Palsy. PMID: 41110522, 2025.
4. Johnson M. et al. Comprehensive Assessment and Classification of CP Subtypes. PMID: 41121074, 2025.
5. O’Brien K. et al. Neurodevelopmental Approaches in Mixed-Type CP. PMID: 41099241, 2024.

Güncellenme Tarihi: Ekim 2025
M. Turan ÇİĞDEM – Fizyoterapist · Bobath Terapist