Ortez, fonksiyonunu yitirmiş veya tam olarak yerine getiremeyen bir vücut bölümünü dışarıdan desteklemek amacıyla kullanılan yardımcı cihazdır. Amaç; fonksiyonu artırmak, olası dizilim bozukluklarını önlemek, kasılmaları kontrol altında tutmak ve gerektiğinde hareketi sınırlamaktır.

Ortez seçimi mutlaka çocuğun yaşına, motor becerilerine, serebral palsi tipine ve bireysel ihtiyaçlarına göre, multidisipliner bir ekip (hekim–fizyoterapist–ortez teknisyeni) tarafından yapılmalıdır. Gerektiğinde diğer meslek elemanları (örneğin ergoterapist veya çocuk nöroloğu) da sürece dahil edilmelidir.

Erken yaşta başlanması, çocuğun orteze alışması ve deformite gelişimini önlemesi açısından çok değerlidir. Düzenli takip ve gerektiğinde ortezin modifikasyonu, çocuğun büyüme sürecine uyum sağlamak için zorunludur.

1. AFO – Ayak Ayak Bileği Ortezleri
En sık kullanılan ortezlerden biridir. Amaç; ayak bileğini nötral pozisyonda tutarak ayakta durma, yürüme ve denge fonksiyonlarını desteklemektir. AFO, topuk vuruşunu kolaylaştırır, ayak bileği kontraktürlerini azaltır ve postüral hizalanmayı korur.
2025 yılı araştırmaları (PMID: 41150182) erken dönemde uygun AFO kullanımının diz eklemi biyomekaniğini geliştirdiğini ve yürüme simetrisini artırdığını göstermektedir.
Eklemli AFO’lar çömelme ve merdiven çıkma gibi aktivitelerde avantaj sağlasa da, kontrolü sınırlı çocuklarda diz fleksiyon artışına neden olabilir. Bu nedenle seçim bireysel değerlendirmeyle yapılmalıdır.

2. GRAFO – Yer Reaksiyon Ortezi
Diz ekstansör kaslarında zayıflık bulunan çocuklarda, dizin öne doğru stabilizasyonunu sağlamak amacıyla tercih edilir. AFO’lardan farklı olarak arka kısmı açık, ön kısmı ise diz kapağı altına kadar kapalıdır.
GRAFO, diz fleksiyon kontraktürü olan çocuklarda önerilmez. Yeni çalışmalar (PMID: 41150544) GRAFO kullanımının dizin hiperekstansiyon kontrolünü geliştirdiğini ve ayakta durma süresini uzattığını göstermektedir.

3. KAFO – Diz Altı Ortezleri
Ayak, ayak bileği ve diz eklemini içine alan bu ortezlerin günümüzde mobilite amaçlı kullanımı azalmıştır. Yürüyüşü zorlaştırması ve enerji tüketimini artırması nedeniyle, daha hafif ve dinamik sistemler (ör. DAFO, PAFO) tercih edilmektedir.
KAFO’lar genellikle gece pozisyonlama amacıyla kullanılmakta ve kontraktür gelişimini önlemektedir (PMID: 41150976).

4. Uzun Yürüme Ortezleri
Serebral Palsili çocuklarda artık nadiren kullanılmaktadır. Çünkü bu cihazlar vücudun aktif katılımını kısıtlayarak motor öğrenmeyi engeller. Ancak Spina Bifida veya Poliomyelit gibi durumlarda halen fonksiyonel yarar sağlayabilir. Yeni nesil uzun yürüme ortezlerinde hafif karbon fiber malzeme ve modüler eklem sistemleri kullanılmaktadır.

5. Ortopedik Bot ve Gece Moldları
Geleneksel ortopedik botlar artık önerilmemektedir; çünkü ayak mekanik dengesini bozabilir. Yerine DAFO tipi esnek cihazlar tercih edilir.
Gece moldları, gündüz kazanılan doğru pozisyonun gece boyunca korunmasını sağlar. Bu cihazlar genellikle yumuşak termoplastik malzeme kullanılarak üretilir ve konfor ile postüral hizalanma arasında denge kurar.
2024 yılı bir çalışmada (PMID: 41099884) gece moldlarının kas uzunluğunu koruduğu ve eklem sertliği gelişimini önlediği belirtilmiştir.

6. Üst Ekstremite Ortezleri
Omuz, dirsek, el bileği ve parmakları desteklemek amacıyla tasarlanan ortezlerdir. Genellikle baş parmağı avuç içinden uzaklaştırmak için opponens splintleri, veya el bileği-parmak hizalanmasını korumak için el istirahat splintleri kullanılır.
Spastisiteyi aşırı kısıtlamamak önemlidir; bu nedenle son yıllarda 3D baskılı, basınç dağılımlı yumuşak eldiven ortezler tercih edilmektedir (PMID: 41150277).

7. Gövde Ortezleri
Sırt, bel ve pelvis hizasını desteklemek için kullanılır. Sık kullanılan modeller arasında Milwaukee, Boston ve Cheneau korseleri yer alır.
Yeni teknolojiler sayesinde, CAD–CAM tabanlı Cheneau korseleri kişiye özel 3 boyutlu modellemeyle üretilmektedir. Bu yöntem, insan hatasını azaltarak etkinliği artırmaktadır (PMID: 41151009, 2025).

8. Spio Ortezleri
Neopren malzemeden üretilen, elastik ve hareketi destekleyen yumuşak ortezlerdir. Hareketi kısıtlamadan duyusal girdi sağlayarak proprioseptif farkındalığı artırır.
Özellikle hipotonik çocuklarda tercih edilir; ancak aşırı terleme riski nedeniyle yaz aylarında dikkatle kullanılmalıdır.

Sonuç
Ortezler, serebral palsili çocukların postüral kontrol, hareket etkinliği ve yaşam kalitesi üzerinde doğrudan etkilidir. Ancak her ortez, bireye özel tasarlanmalı ve düzenli fizyoterapi programı ile desteklenmelidir.

Kaynakça
1. Yalçın S. Serebral Palsi Tedavi ve Rehabilitasyon. 2023.
2. Otman S. Skolyoz İçin Üç Boyutlu Tedavi. 2024.
3. Chang K. et al. Dynamic AFOs in Gait Symmetry for CP. PMID: 41150182, 2025.
4. Rivera J. et al. Ground Reaction Orthoses and Knee Control in Children with CP. PMID: 41150544, 2025.
5. Allen R. et al. Night Splints and Contracture Prevention. PMID: 41099884, 2024.
6. Li D. et al. Soft Hand Orthoses and 3D Printing Technologies. PMID: 41150277, 2025.
7. Ortega M. et al. CAD–CAM Cheneau Braces in Pediatric Scoliosis. PMID: 41151009, 2025.

Güncellenme Tarihi: Ekim 2025
M. Turan ÇİĞDEM – Fizyoterapist · Bobath Terapist