Pes planus, ayak iç tarafında bulunan medial longitudinal arktaki (iç kavis) çökme veya belirgin azalmanın gözlendiği bir ayak postürüdür. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde görülen pes planus büyük oranda gelişimsel bir durumdur ve çoğu zaman patolojik değildir. Bu dönemde ayak tabanını örten kalın yağ dokusu, bağ dokularının esnekliği ve kasların henüz tam güç kazanmamış olması nedeniyle ayak kavisinin düz görülmesi olağandır.

Bilimsel çalışmalar, ayak arkının yaklaşık 3–6 yaş arasında olgunlaşmaya başladığını, bağ dokusu ve kasların güçlenmesiyle yetişkin tipine doğru ilerlediğini göstermektedir. Bu nedenle erken yaşlarda pes planus tanısı konurken dikkatli olunması gerekir; gereksiz korku ve yanlış müdahaleler motor gelişimi olumsuz etkileyebilir.

Çocuklarda Pes Planus Türleri

1. Fleksibl (Esnek) Pes Planus – En Sık Görülen ve Genellikle Normal

• Ayakta yük varken kavisin azalması, parmak ucuna çıkıldığında veya otururken tekrar belirginleşmesi ile karakterizedir.
• Çoğu zaman tedavi gerektirmez, uygun aktivite ve kas güçlenmesiyle düzelme eğilimindedir.

2. Rijid Pes Planus – Patolojik Olabilir

• Ayak arkı hem yük altında hem de yük yokken belirginleşmez.
• Hareket açıklığı kısıtlıdır.
• Tarsal koalisyon, nöromüsküler sorunlar ve ortopedik patolojiler açısından değerlendirme gerektirir.

Ne Zaman Endişe Duymalıyız?

Ailelerin çocuklarında pes planus gördüklerinde akıllarına gelen sorular çok benzerdir. İşte klinik olarak dikkate alınması gereken durumlar:

✔ Ailede belirgin düz tabanlık öyküsü var mı?

Genetik yatkınlık pes planus gelişiminde önemli bir faktördür.

✔ Uzun mesafe yürüdüğünde, koştuğunda veya spor sonrası ayak-baldır dizilimi ile ilişkili ağrı ortaya çıkıyor mu?

Aktivite sonrası ağrı, kas yetmezliği veya biyomekanik yüklenme göstergesi olabilir.

✔ Zorlayıcı motor aktivitelerde akranlara kıyasla performans düşüklüğü var mı?

Koşma, zıplama, merdiven çıkma gibi aktivitelerde zorlanma önemli bir bulgu olabilir.

✔ Sık düşme, çabuk yorulma veya koşarken ayakların içe/ dışa dönmesi gözleniyor mu?

Postüral kontrol ve ayak-bacak kas senkronizasyonu değerlendirilmeli.

✔ Bebeklik döneminde motor gelişim basamaklarında gecikme oldu mu?

Geç dönme, geç emekleme, gecikmiş yürüme gibi tablolar pes planus ile ilişkili olabilir.

Bu belirtilerden biri veya birkaçı mevcutsa profesyonel değerlendirme gereklidir.

Pes Planus ve Motor Gelişim – Güncel Bilimler Ne Diyor?

• Yapılan büyük ölçekli kohort çalışmalar pes planusun çoğu çocukta yaşla birlikte kendiliğinden düzeldiğini göstermektedir (Evans & Harris, 2020).
• 2023 ve 2024 güncel literatürü, pes planusun tek başına çoğu çocukta fonksiyonel bir engel oluşturmadığını; ancak kas zayıflığı, hipermobilite, obezite ve motor koordinasyon eksikliği eşlik ediyorsa dikkatle ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
• Ayak arkının gelişimi sadece pasif bağlara bağlı değildir; kalça–diz–ayak sensörimotor zinciri bir bütün olarak çalışır.
  Bu nedenle tedaviler yalnızca ayağa değil, çocuğun tüm hareket kalıplarına odaklanmalıdır.

Fizyoterapi Yaklaşımı

Pes planus tedavisi çocuğa göre bireyselleştirilir. Fizyoterapistin değerlendirmesi; kas kuvveti, eklem hareket açıklığı, postür, denge, propriosepsiyon, motor kontrol ve fonksiyonel hareket dizilerini içerir.

1. Aile Odaklı Oyun Temelli Egzersiz Programı

• Kalça abdüktörleri, ayak bileği invertörleri ve intrensek ayak kaslarını destekleyen oyunlar
• Tırmanma, denge tahtası, yastık üzerinde yürüme, kum üzerinde oyunlar
• Günlük rutine entegre edilebilen doğal hareketler

2. Günlük Yaşamın Parçası Olan Yöntemler

• Ev içinde yalın ayak farklı zeminlerde yürüme
• Dış mekânda çim, kum, toprak yüzey temasları
• Basma paternlerini destekleyen duyu–motor aktiviteler

3. Bütüncül Bakış Açısı

Pes planus tek başına değerlendirilmemeli;

• Pelvik dizilim
• Diz-genu valgum/varum
• Skapular stabilite
• Yürüme analizi
  gibi tüm vücut mekaniği gözden geçirilmelidir.

4. Doğru Ayakkabı Seçimi

• Sert tabanlı, ağır ayakkabıdan kaçınılmalıdır.
• Topuk stabilitesi olan, fleksible ön tabanlı ayakkabılar tercih edilir.
• Ayakkabı çocuğun hareketini sınırlandırmamalıdır.

5. Tabanlık Kullanımı

• Her çocuk için gerekli değildir.
• Sadece fonksiyonel bozukluk, ağrı veya belirgin dizilim problemleri olan çocuklarda önerilir.
• Gereksiz tabanlık kullanımının ayak kas aktivasyonunu azaltabileceği bilinmektedir.

Aileler İçin Özet

Aşırı kaygı ile yapılan gereksiz müdahaleler motor gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Tam tersi aşırı gecikmiş müdahaleler de biyomekanik sorunların ilerlemesine neden olabilir.

Bu nedenle pes planus yönetiminde temel prensip:

Doğru değerlendirme → Doğru zamanlama → Doğru müdahale

Kaynakça (Güncel)

• Evans AM, Harris IA. The natural history and treatment of flexible flatfoot. Journal of Foot & Ankle Research, 2020.
• Pfeiffer M et al. Normative data on foot posture in children. Gait & Posture, 2018.
• Uden H., Kumar S. Flat feet in children: What does the evidence say? Journal of Pediatric Orthopedics, 2023.
• Smith BG, Kadhim M. Pediatric Flatfoot: Current concepts. Orthopedic Clinics, 2024.
• WHO Motor Development Studies, 2023.

📅 Ekim 2025
✍️ M. Turan ÇİĞDEM – Fizyoterapist · Bobath Terapist