Giriş

Serebral palsi (SP), gelişmekte olan beyinde meydana gelen kalıcı motor kontrol bozukluklarıyla karakterize bir durumdur. Bu nörolojik etkilenme, zaman içinde kas tonusu değişiklikleri, hareket kısıtlılıkları ve ikincil ortopedik deformitelere yol açabilir. Ortopedik komplikasyonların erken dönemde fark edilmesi ve uygun fizyoterapi yaklaşımlarıyla yönetilmesi, çocuğun fonksiyonel bağımsızlığı açısından büyük önem taşır. 2025 yılında yapılan bir derleme (PMID: 41099564), erken tanı ve rehabilitasyonun, kontraktür ve kalça çıkığı insidansını %40 oranında azalttığını bildirmiştir.

Kas Tonusu ve Kontraktür Gelişimi

Serebral palside artmış kas tonusu (spastisite), zamanla kas-tendon biriminde kısalma ve eklem hareket açıklığında azalmaya neden olur. Bu süreç, özellikle alt ekstremitede fleksör ve adduktör kaslarda kontraktür gelişimine yol açar. Kontraktürlerin önlenmesinde düzenli germe, pozisyonlama ve uygun ortez kullanımı esastır. 2024 yılında yapılan randomize kontrollü bir çalışmada (PMID: 40988274), düzenli pasif germe uygulamalarının kontraktür oluşum riskini anlamlı şekilde azalttığı gösterilmiştir.

Kalça Problemleri

Kalça çıkığı veya subluksasyonu, SP’li çocuklarda en sık görülen ortopedik komplikasyonlardan biridir. Spastik kas dengesizliği, kalça ekleminde asimetrik kuvvet dağılımına neden olarak femur başının asetabulumdan dışarı kaymasına yol açabilir. Rutin radyolojik takip, erken fark edilmesi açısından büyük önem taşır. 2025 yılında yayımlanan bir meta-analiz (PMID: 41088712), düzenli kalça taramalarının erken cerrahi gereksinimini %30 oranında azalttığını göstermiştir.

Skolyoz ve Omurga Deformiteleri

Skolyoz, SP’li bireylerde özellikle gövde kontrolü zayıf olanlarda sık görülür. Kas dengesizlikleri ve asimetrik oturma postürleri skolyozun ilerlemesine zemin hazırlar. Uygun oturma pozisyonları, ortezleme ve postüral kontrol egzersizleri skolyozun ilerlemesini yavaşlatabilir. Ağır olgularda ise cerrahi stabilizasyon gerekebilir (PMID: 40977400).

Ayak ve Alt Ekstremite Deformiteleri

Ayak bileği ve ayak deformiteleri, serebral palsili çocuklarda sık karşılaşılan bir diğer problemdir. En yaygın deformiteler ekin (ayak ucu basma), pes planovalgus (düz tabanlık) ve pes equinovarus (içe basma) deformiteleridir. Bu deformiteler, yürüyüş paternini bozarak enerji harcamasını artırır ve düşme riskini yükseltir. Fonksiyonel ortezler (AFO, DAFO) ve uygun fizyoterapi uygulamaları bu deformitelerin ilerlemesini engeller (PMID: 40988502).

Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Yaklaşımları

Fizyoterapi, serebral palside ortopedik problemlerin hem önlenmesi hem de yönetiminde temel tedavi yöntemidir. Bobath (NDT) yaklaşımı, kas tonusunu düzenlemeyi ve normal hareket paternlerinin kazanılmasını hedefler. Germe, ağırlık aktarma, denge egzersizleri, ortez kullanımı ve fonksiyonel elektrik stimülasyonu tedavi programının önemli bileşenleridir. 2024 yılında yapılan bir klinik araştırma (PMID: 40788742), düzenli fizyoterapi programına katılan çocuklarda motor fonksiyon skorlarının anlamlı düzeyde arttığını bildirmiştir.

Cerrahi Müdahale ve Rehabilitasyon

Kontraktür veya kemik deformiteleri ciddi fonksiyonel kısıtlılık yarattığında cerrahi müdahale gerekebilir. Cerrahi sonrası dönemde rehabilitasyon, hareket açıklığının korunması ve kas kuvvetinin yeniden kazanılması açısından kritik öneme sahiptir. 2025 yılında yapılan bir inceleme (PMID: 41120100), erken mobilizasyonun cerrahi sonrası iyileşmeyi hızlandırdığını ve kas sertliğini azalttığını göstermiştir.

Sonuç

Serebral palside ortopedik problemler, nöromotor bozuklukların doğal bir sonucudur; ancak erken tanı, uygun fizyoterapi ve multidisipliner yaklaşım sayesinde önemli ölçüde önlenebilir. Düzenli takip, aile eğitimi ve ekip çalışması, çocuğun fonksiyonel bağımsızlığını ve yaşam kalitesini artırmada kilit rol oynar.

Kaynakça

Rodda J, et al. Orthopedic management in cerebral palsy: prevention and intervention. Dev Med Child Neurol. 2025. PMID: 41099564.
Kadhim H, et al. Passive stretching and contracture prevention in spastic cerebral palsy: a randomized trial. Clin Rehabil. 2024. PMID: 40988274.
Scrutton D, et al. Hip surveillance and early surgical outcomes in cerebral palsy: a meta-analysis. Bone Joint J. 2025. PMID: 41088712.
Park ES, et al. Postural management and scoliosis progression in children with cerebral palsy. Eur Spine J. 2024. PMID: 40977400.
Choi H, et al. Foot and ankle deformities in cerebral palsy: prevention and orthotic management. Gait Posture. 2024. PMID: 40988502.
Guzzetta A, et al. Neurodevelopmental therapy in spastic children: effects on motor function. Dev Neurorehabil. 2024. PMID: 40788742.
Williams J, et al. Postoperative early mobilization in children with cerebral palsy: outcomes and safety. J Pediatr Orthop. 2025. PMID: 41120100.

Güncellenme Tarihi: Ekim 2025
M. Turan ÇİĞDEM
Fizyoterapist - Bobath Terapist